روان شناسی مدی تیشن (مراقبه ) 3 :
... می خواهم یک لحظه به همین لحظه بیاندیشم ( سید علی صالحی )

تاریخچه و خاستگاه :
دیانا اسم عام سنسکریت برای مدی تیشن است ، که در یوگا سوترا به هر دو عمل تعمق درونی با حس پراکنده و از نظر فنی بیش تر به حالت میانه بین دقت صرف به یک شیء ( دارانا) و جذب شدن آن (سامادی) اشاره می کند (منیر – ویلیامز ، 1951) کهن ترین مرجع شناخته شده برای چنین تمرینی در شبهه جزیره هند بر روی یکی از مهر ها یافت می شود ، پیکره ای که به حالت لوتوس (نیلوفر) نسته است و در ویرانه های تمدن های پیش آریایی ( هند و اروپایی) دره ی هاراپا و موهنجودارو یافته شدند که 1500 سال پیش از میلاد مسیح وجود داشتند .
در چین به مدی تیشن به عنوان تمرینی روحی اشاره می شود . شکل های چینی مدی تیشن از ریشه کهن تائو گرایی رایج بر می خیزد که مدتها پیش از رده بندی تائوگروی به عنوان فلسفه ای رسمی در طول سده ی هفتم پیش از زادروز مسیح وجود داشتند . هر چند ، شاهدی عینی برای اثبات این وجود ندارد که مدی تیشن از فرهنگ هندی برخاسته و سپس به جاهای دیگر گسترش یافته است . پس ، فعلا سنت های اصیل مدی تیشن در چین و هند را باید جدا و بومی انگاشت .
در تلاش برای تدوین تعریفی از مدی تیشن ، بر آورد نظری سودمند ، به شمار آوردن همه ی فنون مراقبه ای است که از نظر فرهنگی جا افتاده باشد . این به معنای آن است که هر فن ویژه ای را نمی توان فهمید مگر این که آن را در بافت برخی سنت های روحی خاص در نظر گرفت که در دوره ی تاریخی خاصی واقع شده باشند ، یا در متن ویژه ای بر حسب فلسفه ی افراد خاصی رده بندی شده باشند (الیاده و کیتاگاوا ، 1959). پس ، اشاره کردن به مدی تیشن هندو یا مدی تیشن بودایی بسنده نیست ، چرا که سنت های فرهنگی ای که از دل شان گونه ی خاصی از مدی تیشن بیرون می آید کاملا متفاوت اند و حتا درون سنتی واحد روش های پیچیده ی متفاوتی هست . اغلب نام خاصی از مدی تیشن بسیار مهم است . برای مثال ویپاسانا ، یا مدی تیشن بینشی ، بدان گونه که در ایالات متحده تمرین می شود از سنت تراوادای بوداگروی برگرفته شده است ، و گه گاه به آموزش های راهب ماهاسی سایادوی برمه ای نسبت داده می شود ؛ مدی تیشن متعالی منحصرا به آموزه های ماهاریشی ماهش یوگی منسوب است که از سنت ودانتای هندی است و غیره .
تلاش برای بیرون آوردن ویژگی های اصلی مدی تیشن از کیسه ی شانس سنت ها برای رسیدن به برخی ماهیت های پالوده یا تعریف عام ، پدیده ای منحصرا غربی و نسبتا تازه است . هر چند این گرایش را باید نیرو مند دانست و برای ادعایش به عنوان شیوه ای واقعی ، جهانی و رایگان موجه به شمار آورد ، تا این که ساخته ی دست فرهنگی در تلاش برای فهم فرهنگی دیگر باشد که کاملا متفاوت است (استرنگ ، 1976) .
هر چند ، هم هنگام ، فنون غربی مدی تیشن زمان زیادی به شکل نیایش های ژرف اندیشانه وجود داشته و گرایش به تمرین های آسیایی باعث احیای علاقه در مشابه های غربی آن ها شده است . نیایش ، مدی تیشن مدام و عبادتی بر عیسی ، تکرار نام های مقدس ، آموزه های روحی سن ایگناسیوس ، و تمرین قشری شرقی فیلوکالیا مثال هایی از سنت ژرف اندیشانه غربی است که نزدیک ترین چیز به مدی تیشن بدان گونه هستند که در کشور های آسیایی پرورده شده است . بی شک سنت پیوسته ای از عرفان وجود دارد که می توان گفت شکل های تمرین مدی تیشن را در غرب مجسم می کند . از نو افلاطونیان مانند فلوطین ، همه عرفای سده های میانی قدیم و جدید – ژوهانس اریوگنا ، سن بوناونتورا ، یوحنای صلیبی ، مادر ترزا ، سن برنارد از کلاریواکس – در پی شان شخصیت هایی مانند رابرت پارسونز ، مارگارت می آلاکوک و امانوئل سوئ نبرگ ، تا متفکران مسیحی مانند پیرتیهاردشاردن و توماس مرتون ، و اکنون شلوموکارلباخ ، بده گریفیث ، دیوید استیندل است ( نشریه گروه مطالعه دین آکادمی دین آمریکا، ؟).
ولی به نیت بحثی منسجم درباره ی موضوع ، در حالی که بیدارسازی عارفانه را می توان به شکل هایی در همه ی فرهنگ ها یافت ، مدی تیشن را به تنهایی باید پدیده ای یگانه و آسیایی انگاشت که به طور گسترده تنها به تازه گی مورد توجه غرب قرار گرفته است . با بافت تازه ی غربی اش ، به ویژه در ایالات متحده بومی شذه است ، به طوری که اکنون می توان گفت شکل های آسیایی مدی تیشن کاملا آمریکایی شده است .